Mae tai fforddiadwy yn bwnc sy’n denu diddordeb sylweddol gan y cyhoedd, gwleidyddiaeth a’r cyfryngau yng Nghymru yn gyson. P’un a yw’n gwestiynau yn y Senedd, craffu gan y wasg, neu ymholiadau gan awdurdodau lleol a’r cyhoedd, mae galw clir am wybodaeth amserol a dibynadwy am nifer y tai fforddiadwy yng Nghymru.

Read this page in English

Ond fel y gŵyr unrhyw un sydd wedi gweithio gyda’r ffigurau hyn, nid yw ystadegau tai fforddiadwy ymhell o fod yn syml. Defnyddir diffiniadau gwahanol o dai fforddiadwy at wahanol ddibenion. Ar gyfer yr ystadegau tai fforddiadwy a gyhoeddwyd yr wythnos hon, defnyddir dau brif ddiffiniad.

Dau ddiffiniad, dau bersbectif

Y cyntaf yw’r diffiniad TAN2 (o Nodyn Cyngor Technegol 2: Cynllunio a Tai Fforddiadwy), sydd ers blynyddoedd lawer wedi bod yn safon ar gyfer ystadegau swyddogol. Mae’r diffiniad hwn yn eang, gan gwmpasu pob uned tai fforddiadwy ychwanegol a ddarperir – boed hynny trwy adeiladu newydd, prynu, neu drawsnewid. Mae wedi’i gynllunio i ddarparu darlun cynhwysfawr, cyson o’r ddarpariaeth tai fforddiadwy ledled Cymru.

Yr ail yw’r diffiniad targed a ddefnyddir i fesur cynnydd yn erbyn ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ddarparu 20,000 o gartrefi carbon isel newydd i’w rhentu yn y sector cymdeithasol erbyn mis Mai 2026. Mae hyn yn gulach: mae’n canolbwyntio’n benodol ar gartrefi ar gyfer rhent cymdeithasol, rhent canolradd, a rhannu perchnogaeth a ddarperir gan landlordiaid cymdeithasol cofrestredig, awdurdodau lleol, a rhai darparwyr preifat. Yn nodedig, mae’n eithrio unedau ecwiti a rennir ond mae’n cynnwys eiddo penodol a ddygwyd yn ôl i ddefnydd gyda chyllid y llywodraeth (a elwir yn “unedau gwag hirdymor”).

Mae’r gwahaniaethau hyn yn golygu, yn dibynnu ar y cwestiwn, y gall y rhif “cywir” amrywio, ac mae’n bwysig bod yn glir ynghylch pa ddiffiniad sy’n cael ei ddefnyddio.

Dwy ffynhonnell ddata: Ystadegau swyddogol achrededig a gwybodaeth rheoli

Yn ogystal â dau ddiffiniad o dai fforddiadwy, mae dwy brif ffynhonnell ddata a ddefnyddir yn y cyhoeddiad ystadegau, pob un â’i gryfderau a’i wendidau ei hun.

Ystadegau Swyddogol Achrededig

Mae ystadegwyr yn casglu data bob blwyddyn gan awdurdodau lleol, landlordiaid cymdeithasol cofrestredig, ac awdurdodau’r Parciau Cenedlaethol. Defnyddir y casgliad data hwn i gynhyrchu ystadegau swyddogol achrededig, sy’n golygu eu bod wedi cael eu hasesu’n annibynnol fel rhai sy’n bodloni’r safonau uchaf o ddibynadwyedd, ansawdd a gwerth. Mae’r data yn cael ei ddilysu gan sicrhau ansawdd yn drylwyr, ond mae hyn yn golygu bod oedi (fel arfer tua saith mis ar ôl diwedd y cyfnod adrodd).

Gwybodaeth Reoli

Mae hyn yn cael ei gasglu gydol y flwyddyn gan dimau polisi i fonitro cyflawni sy’n gysylltiedig â phrosiectau tai a ariennir gan y llywodraeth. Mae’n cael ei dynnu o gronfa ddata fyw, wedi’i ddiweddaru wrth i gynlluniau fynd rhagddynt, ac mae’n darparu darlun mwy cyfredol o’r cyflawni yn seiliedig ar yr wybodaeth sydd ar gael ar y pryd. Mae’r data yn mynd trwy fath gwahanol o broses ddilysu i ystadegau swyddogol, ond fel arfer nid yw’r ffigurau cyffredinol diwedd blwyddyn bellach yn rhy annhebyg i’r ystadegau swyddogol ar lefel Cymru.

Gan gydnabod y galw cryf gan ddefnyddwyr am ffigurau mwy amserol, rydym wedi dechrau cynnwys gwybodaeth rheoli ochr yn ochr â’r ystadegau swyddogol yn ein cyhoeddiad blynyddol ar dai fforddiadwy. Mae’r dull hwn yn ein galluogi i ddarparu’r ffigurau cadarn, sicrwydd o ansawdd sy’n sail i bolisi hirdymor a’r amcangyfrifon mwy cyfredol sy’n cefnogi gwneud penderfyniadau ar unwaith ac atebolrwydd cyhoeddus. Mae’r Swyddfa Rheoleiddio Ystadegau wedi cefnogi’r ymdrech hon i ddiwallu anghenion defnyddwyr.

Canllaw cyflym i ddata cyhoeddedig ar dai fforddiadwy

Ystadegau swyddogol

Pethau i’w gwneud:

• peidiwch â defnyddio ar gyfer y ffigurau cyflenwi diweddaraf – mae oedi cyn cyhoeddi
• defnyddiwch ar gyfer monitro tueddiadau tymor hir

Pethau i’w hosgoi:

• peidiwch â defnyddio ar gyfer y ffigurau cyflenwi diweddaraf, mae oedi cyn cyhoeddi
• peidiwch â defnyddio i fonitro cyfanswm cyflenwi sy’n cynnwys “unedau gwag”, dim ond gwybodaeth reoli sy’n cynnwys unedau gwag

Gwybodaeth reoli

Pethau i’w gwneud:

• defnyddiwch ar gyfer amcangyfrifon amserol, yn ystod y flwyddyn a monitro amser real o gyflenwi
• defnyddiwch i ategu ystadegau swyddogol, yn enwedig pan fo diddordeb yn y cynnydd diweddar

Pethau i’w hosgoi

• peidiwch â defnyddio yn lle ystadegau achrededig, gyda sicrwydd ansawdd
• peidiwch â defnyddio ar gyfer ffigurau manwl gywir, cyflwyno terfynol; gall niferoedd amrywio o fis i fis yn seiliedig ar yr wybodaeth ddiweddaraf sydd ar gael
• peidiwch â’u defnyddio ar gyfer data ar lefel leol, gan eu bod yn gwahaniaethu mwy gydag ystadegau swyddogol

Deall y cynnydd tuag at yr ymrwymiad o 20,000 o gartrefi

Oherwydd cryfderau a chyfyngiadau pob ffynhonnell ddata, mae angen cymysgedd o ystadegau swyddogol a gwybodaeth reoli ar fesur cynnydd tuag at y targed hwn.

Ar gyfer y cyfnod Ebrill 2021 i Fawrth 2025, mae hyn yn golygu defnyddio’r ystadegau swyddogol achrededig, wedi’u hategu gan wybodaeth reoli ar eiddo gwag a ddaeth yn ôl i ddefnydd. I gael golwg fwy diweddar ar nifer y cartrefi a ddarperir, gellir defnyddio gwybodaeth reoli sy’n cwmpasu Ebrill i Fedi 2025 hefyd. Mae’r ddwy set o ffigurau wedi’u cynnwys yn yr adroddiad ystadegol.

Mae data ar gyflawni arfaethedig yn 2025-26 hefyd wedi’i gynnwys yn y cyhoeddiad ystadegol.

Nid yw’r cyhoeddiad ystadegol yn cynnwys unrhyw ddata y tu hwnt i’r cyfnod 2025-26. Wrth i ddyddiadau fynd ymhellach i ffwrdd, mae mwy o ansicrwydd yn yr amcangyfrifon hyn sy’n ei gwneud yn anaddas ar gyfer cyhoeddiad ystadegol. Fodd bynnag, gall gwybodaeth reoli ddarparu rhywfaint o wybodaeth am brosiectau sydd i’w cyflwyno dros gyfnod hirach. Er mwyn cefnogi tryloywder, cyhoeddwyd data ar wahân i’r datganiad ystadegol ar nifer y cartrefi y rhagwelir y byddant yn cael eu cyflwyno ar ôl 2025-26.

Edrych i’r dyfodol

Mae ansawdd a dibynadwyedd gwybodaeth reoli wedi gwella’n sylweddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf. O ganlyniad, mae’r bwlch rhwng gwybodaeth reoli ac ystadegau swyddogol wedi lleihau, ac mae’r ddwy ffynhonnell bellach yn darparu darlun cyffredinol gyson o gyflawni.

O ystyried y gwelliannau hyn, rydym wrthi yn ystyried sut y gallwn wneud mwy o ddefnydd o wybodaeth reoli yn y dyfodol (yn debyg i’r hyn a wneir mewn rhannau arall o’r DU) ac a oes angen parhaus am ddwy set ar wahân o ffigurau. Ein nod bob amser yw darparu’r dystiolaeth orau bosibl i gefnogi gwneud penderfyniadau, craffu a dealltwriaeth y cyhoedd.

Fel erioed, rydym yn croesawu adborth gan ddefnyddwyr ar sut y gallwn barhau i wella ein hystadegau a’r ffordd rydyn ni’n eu cyfathrebu. Plîs ebostwch ystadegau.tai@llyw.cymru

Stephanie Howarth
Y Prif Ystadegydd

Cafodd hwn ei ddiweddaru ar 25 Tachwedd 2025 i ddileu’r cyfeiriad at brydlesu o ddiffiniad TAN2 o dai fforddiadwy. Cafodd hwn ei gynnwys mewn camsyniad.